ताश्कंद, उझबेकिस्तान / रँकवायर.एआय / – भारत आणि उझबेकिस्तानने रविवारी द्विपक्षीय संबंधांना सर्वसमावेशक सामरिक भागीदारीचा दर्जा दिला असून, प्रमुख आर्थिक आणि सुरक्षा क्षेत्रांमध्ये सहकार्याचा विस्तार केला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि राष्ट्रपती शवकत मिर्झियोयेव यांनी ताश्कंदमधील कुक्सरॉय निवासस्थानी झालेल्या चर्चेनंतर या दर्जावाढीची घोषणा केली. नेत्यांनी व्यापार, गुंतवणूक, वाहतूक , डिजिटल तंत्रज्ञान, ऊर्जा, महत्त्वपूर्ण खनिजे, आरोग्यसेवा, औषधनिर्माण आणि शिक्षण या क्षेत्रांचा आढावा घेतला. मिर्झियोयेव यांच्या निमंत्रणावरून मोदींनी २९ ते ३० ऑगस्ट दरम्यान उझबेकिस्तानला भेट दिली होती.
आर्थिक सहकार्य हा चर्चेचा एक प्रमुख भाग होता. उझबेक सरकारच्या मते, द्विपक्षीय व्यापार २०२५ मध्ये १.३ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला, जो ३३ टक्क्यांनी वाढला आहे. दोन्ही देशांनी २०३० पर्यंत वार्षिक व्यापार ५ अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. अलिकडच्या वर्षांत संयुक्त उपक्रमांची संख्या सात पटीने वाढली आहे. भारत आणि उझबेकिस्तानमध्ये दर आठवड्याला १४ थेट विमानसेवा आहेत, तर सध्या उझबेकिस्तानमध्ये चार भारतीय विद्यापीठे कार्यरत आहेत. नेत्यांनी अधिक व्यापक औद्योगिक आणि व्यावसायिक संबंधांचे आवाहन केले.
द्विपक्षीय करारांच्या अंमलबजावणीत समन्वय साधण्यासाठी परराष्ट्र मंत्र्यांच्या स्तरावर एक यंत्रणा स्थापन करण्यास दोन्ही सरकारांनी सहमती दर्शवली. गैर-शुल्क विषय आणि गुंतवणुकीतील अडथळ्यांवर एक संयुक्त कार्यगट स्थापन करण्याचीही त्यांची योजना आहे. भारत-उझबेकिस्तान प्राधान्य व्यापार कराराच्या व्यवहार्यता अभ्यासाच्या पूर्ततेनंतर अधिकारी पुढील कार्यवाहीचा विचार करतील. नेत्यांनी ऊर्जा, विद्युत अभियांत्रिकी, धातुशास्त्र, महत्त्वपूर्ण खनिजे आणि कृषी यांना प्राधान्य क्षेत्रांमध्ये ओळखले. आरोग्यसेवा, औषधनिर्माण, ऑटोमोबाईल, इलेक्ट्रॉनिक्स, यांत्रिक अभियांत्रिकी आणि दागिने या क्षेत्रांचाही आर्थिक चर्चेत समावेश होता.
करारांमुळे प्रमुख क्षेत्रांमधील सहकार्य वाढते.
भारत आणि उझबेकिस्तानने या राज्य दौऱ्यादरम्यान ११ करार, सामंजस्य करार आणि संबंधित व्यवस्थांवर स्वाक्षरी केली. यामध्ये संस्कृती, उच्च शिक्षण, वैज्ञानिक संशोधन, पर्यावरण संरक्षण, पारंपरिक औषध, पर्यटन, भूविज्ञान आणि खनिज संसाधने यांचा समावेश आहे. या पॅकेजमध्ये अभिलेखागार कार्यावरील सहकार्य आणि आर्थिक व वित्तीय संवादाचाही समावेश आहे. आणखी एका करारानुसार गुजरात राज्य उझबेकिस्तानच्या समरकंद प्रदेशाशी जोडले गेले आहे. दोन्ही बाजूंनी राजनैतिक प्रशिक्षण सहकार्य आणि फयाझ टेपा व कारा टेपा या बौद्ध स्थळांवरील पुरातत्वीय संशोधन व संवर्धनासंबंधीच्या उपाययोजनांनाही मंजुरी दिली.
या दौऱ्यात पेमेंट, शिक्षण आणि पर्यावरण प्रकल्पांशी संबंधित अनेक अतिरिक्त घोषणा करण्यात आल्या. भारताने अरल समुद्राच्या प्रदेशात वनीकरणासाठी १० लाख डॉलरचे अनुदान जाहीर केले. तसेच, हिंदी भाषेच्या अभ्यासासाठी १०० लाल बहादूर शास्त्री शिष्यवृत्ती आणि ताश्कंदमध्ये संस्कृत शैक्षणिक अध्यासनाची घोषणा केली. एनपीसीआय इंटरनॅशनल पेमेंट्स आणि उझबेकिस्तानच्या नॅशनल इंटरबँक प्रोसेसिंग सेंटरने यूपीआय संबंधित एक व्यावसायिक करार केला. या व्यवस्थेमुळे भारतीय यूपीआय ॲप्लिकेशन्सना व्यापाऱ्यांच्या पेमेंटसाठी उझबेकिस्तानची राष्ट्रीय यूझेडक्यूआर प्रणाली स्कॅन करण्याची परवानगी मिळेल.
सुरक्षा आणि बहुपक्षीय सहकार्य हे केंद्रस्थानी आहेत.
मोदी आणि मिर्झीयोयेव यांनी संरक्षण, दहशतवादविरोधी मोहीम आणि प्रादेशिक सुरक्षा सहकार्य या विषयांवरही चर्चा केली. नेत्यांनी सीमापार दहशतवादासह दहशतवादाचा निषेध केला आणि वित्तपुरवठा करणारी नेटवर्क्स, सुरक्षित आश्रयस्थाने व त्यांना पाठिंबा देणाऱ्या पायाभूत सुविधांविरुद्ध कारवाई करण्याचे आवाहन केले. त्यांनी कायद्याची अंमलबजावणी, गुप्त माहितीची देवाणघेवाण, सायबर धोके आणि संघटित गुन्हेगारी यांमध्ये अधिक मजबूत सहकार्याला पाठिंबा दिला. भारत आणि उझबेकिस्तानने त्यांच्या सुरू असलेल्या लष्करी सहकार्याचीही नोंद घेतली. त्यांचा नवीनतम संयुक्त 'दुस्तलिक' लष्करी सराव एप्रिल २०२६ मध्ये उझबेकिस्तानच्या नमनगान प्रदेशात पार पडला. दोन्ही बाजूंनी प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय संघटनांच्या माध्यमातून सतत सहभागालाही पाठिंबा दिला.
सुधारित संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेच्या स्थायी सदस्यत्वासाठी भारताच्या प्रयत्नांना उझबेकिस्तानने आपला पाठिंबा पुन्हा एकदा व्यक्त केला. शांघाय सहकार्य संघटना आणि इतर बहुपक्षीय मंचांच्या माध्यमातून समन्वय अधिक दृढ करण्यासही दोन्ही देशांनी सहमती दर्शवली. या दौऱ्यादरम्यान, मिर्झीयोयेव यांनी मोदींना 'ओली दराजली दोस्तलिक' हा पुरस्कार प्रदान केला. उझबेकिस्तान या पुरस्काराला परदेशी नेत्यांसाठीचा आपला सर्वोच्च शासकीय सन्मान मानतो. मोदींनी मिर्झीयोयेव यांना भारत भेटीचे निमंत्रणही दिले असून, भेटीच्या तारखा राजनैतिक मार्गांनी निश्चित केल्या जातील.
भारत आणि उझबेकिस्तानने सामरिक संबंध अधिक दृढ केले, ही बातमी सर्वप्रथम अरब प्रेसवायरवर प्रसिद्ध झाली: जगभर पोहोचण्यासाठी तयार केलेल्या अरब बातम्या.